Bạn không cần hoàn hảo để bắt đầu. Nghe thì đơn giản, nhưng mình đã mất vài ngày mới thật sự hiểu điều đó. Sau lần đầu khai vấn – coaching với một người hoàn toàn xa lạ, mình không mất ngủ vì cố vấn góp ý hay vì người được khai vấn chưa hài lòng. Điều khiến mình trằn trọc lại là tiếng nói trong đầu liên tục bảo: “Mình làm chưa đủ tốt.” Có lẽ, sự tự phán xét bản thân mới là rào cản lớn nhất mỗi khi chúng ta bắt đầu một điều mới.
Hóa ra điều khó nhất không phải là khai vấn
Trong chương trình học khai vấn, có một phần mà hầu hết học viên đều vừa mong vừa… hồi hộp.
Đó là thực hành khai vấn với một người lạ, dưới sự quan sát của người hướng dẫn (mentor ) và cả lớp.
Nghe thôi đã thấy tim đập nhanh hơn bình thường.
Một tuần trước phiên học, cả lớp gần như rơi vào trạng thái “săn” tìm người tham gia thực hành
Nhóm lớp nhộn nhịp hơn hẳn.
“Có ai còn suất thực hành không?”
“Mình đăng ký với.”
“Cho mình thực hành với nhé.”
Không ai bảo ai, ai cũng muốn luyện thêm vài phiên trước khi bước vào “trận đấu thật”.
Mình cũng vậy.
Có lịch trống là đăng ký.
Không chọn Người hướng dẫn giỏi.
Không chọn người tham gia.
Không chọn chủ đề.
Thậm chí mình còn tự nhủ:
“Cứ để mọi việc đến tự nhiên.”
Lần đầu tiên sau khá lâu, mình thấy mình không quá kỳ vọng.
Không mong gặp Người hướng dẫn nổi tiếng.
Không mong có một phiên xuất sắc.
Không mong được khen.
Cứ đến thôi.
Cứ làm thôi.
Mình tưởng như thế là mình đã buông được.
Nhưng hóa ra…
…mình chỉ mới buông được với hoàn cảnh.
Chứ chưa buông được với chính mình.
Hai bàn tay bắt đầu dính mồ hôi. May mà thực hành khai vấn online, nếu bắt tay người tham gia thì bạn ấy nghĩ là mình rửa tay mà chưa kịp lau.
Phiên khai vấn bắt đầu khá nhẹ nhàng.
Mình hiện diện.
Lắng nghe.
Mỉm cười.
Hỏi vài câu đầu tiên với người tham gia.
Rồi…
Mình khựng lại.
Mục tiêu của người tham gia khai vấn khá mơ hồ.
Không sai.
Nhưng cũng chưa đủ rõ để mình nhìn thấy con đường.
Lúc đó, hai bàn tay mình bắt đầu dính mồ hôi.
Điều buồn cười là…
Người đối diện chẳng hề biết.
Người hướng dẫn cũng không biết.
Các bạn học cũng không biết.
Chỉ có mình biết.
Có cảm giác như mình đang đi trong sương mù.
Bước nào cũng sợ lệch.
Câu hỏi nào cũng sợ chưa đủ mạnh.
Câu sau không biết có nối được câu trước không.
Trong đầu mình lúc ấy có hai người.
Một người đang lắng nghe người được khai vấn.
Một người khác thì liên tục bình luận:
“Câu này ổn chưa?”
“Có lan man quá không?”
“Sao mình chưa nhìn ra vấn đề?”
“Hay là mình đang làm dở?”
Hóa ra…
Không phải chỉ có một cuộc khai vấn diễn ra.
Có tới hai.
Một với người được khai vấn.
Một với chính mình.
Điều kỳ lạ xảy ra ở cuối phiên
Dù cảm giác chông chênh suốt cả buổi, phiên khai vấn vẫn kết thúc.
Người được khai vấn nói họ nhìn ra một điều mới về bản thân.
Người hướng dẫn nhận xét tích cực.
Các bạn học góp ý rất cụ thể.
Không ai nói phiên đó thất bại.
Chỉ có một người nghĩ như vậy.
Là mình.
Trên đường về, mình vẫn thấy lấn cấn.
“Có lẽ mình chưa đủ giỏi.”
“Mình làm không tốt.”
“Mình hỏi chưa tới.”
Nếu chỉ dừng ở đó thì cũng bình thường.
Nhưng tối hôm ấy, khi ngồi viết nhật ký cảm xúc như thói quen mỗi ngày, mình mới nhận ra điều thú vị hơn.
Điều làm mình khó chịu không phải là phiên khai vấn.
Mà là tiếng nói đang tự phán xét mình.
Giấc ngủ luôn trung thực hơn chúng ta nghĩ
Đêm đó mình ngủ không sâu.
Không có chuyện gì nghiêm trọng.
Không ai trách mình.
Không ai chê mình.
Không ai thất vọng về mình.
Vậy mà giấc ngủ cứ chập chờn.
Sáng hôm sau tỉnh dậy, mình tự hỏi:
“Giấc ngủ đang muốn nói điều gì?”
Mình chợt nhớ đến một điều rất giản dị.
Ban ngày, mình để tâm trí ở đâu…
Đêm đến, cơ thể sẽ tiếp tục ở đó.
Nếu cả ngày mình ôm theo sự tự trách.
Thì đêm xuống, bộ não vẫn chưa chịu tan ca.
Nó tiếp tục họp.
Tiếp tục phân tích.
Tiếp tục xét xử.
Tiếp tục đưa bằng chứng.
Và người bị đưa ra tòa…
…vẫn là chính mình.
Người trưởng thành thường quá khắt khe với người mới bắt đầu
Điều khiến mình suy nghĩ nhiều nhất sau phiên khai vấn không phải là kỹ thuật.
Mà là cách chúng ta đối xử với bản thân khi bắt đầu một điều mới.
Lần đầu đứng lớp.
Lần đầu quay video.
Lần đầu bán hàng.
Lần đầu thuyết trình.
Lần đầu làm cha mẹ.
Lần đầu làm quản lý.
Lần đầu thực hành khai vấn.
Hầu như ai cũng mong mình làm tốt ngay.
Thật lạ.
Chúng ta rất kiên nhẫn với một đứa trẻ tập đi.
Nó ngã.
Đứng lên.
Ngã tiếp.
Không ai nói:
“Sao con đi dở thế?”
Nhưng khi chính mình học điều mới ở tuổi bốn mươi hay năm mươi…
Ta lại quên mất quyền được lóng ngóng, mong manh.
Có lẽ, người trưởng thành không thiếu năng lực.
Chỉ thiếu sự tử tế với phiên bản đang học của mình.
Khai vấn chỉ là bối cảnh
Sau phiên học ấy, mình hiểu thêm một điều.
Khai vấn không chỉ là đặt câu hỏi cho người khác.
Mà còn là học cách lắng nghe chính mình.
Lắng nghe cả tiếng nói đầy nghi ngờ.
Lắng nghe cả sự cầu toàn.
Lắng nghe cả nỗi sợ làm chưa đủ tốt.
Rồi nhẹ nhàng hỏi lại:
“Cảm ơn nhé.
Nhưng hôm nay, mình có nhất thiết phải hoàn hảo mới được phép bắt đầu không?”
Câu trả lời của mình là:
Không.
Người trưởng thành cũng được quyền lóng ngóng
Nếu phải tóm tắt buổi khai vấn đầu tiên ấy trong một câu, mình sẽ không nói:
“Hôm đó mình học được cách khai mở người được khai vấn.”
Mình sẽ nói:
“Hôm đó mình học được cách bớt khắt khe và có lòng trắc ẩn với bản thân.”
Bởi đôi khi, điều trưởng thành nhất không phải là đặt được một câu hỏi thật hay.
Mà là biết dừng lại trước khi tự kết tội bản thân.
Để ngày hôm sau, mình vẫn đủ bình yên bước vào phiên khai vấn tiếp theo.
Và rồi phiên sau nữa.
Cũng giống như mọi hành trình khác trong cuộc sống.
Chúng ta không trở nên vững vàng chỉ vì chưa từng run.
Mà vì sau mỗi lần run, ta vẫn quyết định bước tiếp.
Có lẽ, đó mới là điều đáng tự hào nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bạn có cần hoàn hảo mới nên bắt đầu một điều mới không?
Không. Chờ đến khi hoàn hảo thường khiến chúng ta trì hoãn. Mỗi lần bắt đầu đều là cơ hội để học hỏi, điều chỉnh và trưởng thành.
Vì sao chúng ta thường tự phán xét bản thân?
Vì chúng ta có xu hướng so sánh kết quả hiện tại với kỳ vọng hoặc với hình ảnh “phiên bản lý tưởng” của chính mình. Điều này dễ tạo áp lực và khiến chúng ta quên nhìn thấy những tiến bộ nhỏ.
Làm thế nào để giảm bớt sự cầu toàn?
Hãy tập trung vào việc tiến bộ thay vì hoàn hảo. Ghi nhận những điều mình làm được mỗi ngày và xem sai sót là một phần tự nhiên của quá trình học hỏi.
Khai vấn – coaching giúp gì trong quá trình trưởng thành?
Coaching không đưa ra đáp án hay lời khuyên mà là giúp mỗi người tự khám phá suy nghĩ, cảm xúc và niềm tin của mình để tìm ra hướng đi phù hợp.
Điều quan trọng nhất khi bắt đầu một hành trình mới là gì?
Đó là cho phép bản thân được lóng ngóng, được sai và được tiếp tục bước đi.