Có một giai đoạn, mỗi lần điện thoại rung lên báo tin nhắn từ sổ liên lạc điện tử, tim mình lại khẽ… chùng xuống vì nghĩ đến con mắc lỗi ở trường.
Không phải vì con làm điều gì quá ghê gớm.
Mà vì trong đầu mình lập tức hiện lên hàng loạt câu hỏi:
- “Có chuyện gì nữa đây?”
- “Con mình đang đi lệch hướng sao?”
- “Mình đã làm gì sai?”
Và thế là, trước khi con kịp cởi giày, mình đã… chất vấn.
Từ một đứa trẻ “ổn áp” đến những tin nhắn khiến bố mẹ mất bình tĩnh
Hồi tiểu học, con mình là kiểu học sinh mà thầy cô rất dễ quý:
- Hiếu động nhưng vui vẻ
- Thích thể thao: bóng rổ, cầu lông, bơi lội
- Tham gia văn nghệ, diễn kịch, nhảy múa tập thể
- Chơi cờ vua, hòa đồng, có nhiều bạn
Mọi thứ ổn. Rất ổn.
Rồi con lên cấp 2.
Những thứ từng làm con hứng thú… dần biến mất.
Ngay cả bóng rổ là môn con từng ở đội tuyển trường cũng không còn khiến con háo hức.
Thay vào đó là những dòng tin nhắn quen thuộc:
- Nói chuyện trong giờ
- Chưa tập trung
- Đùa nghịch trong giờ nghỉ 5 phút
- Quên khăn đỏ, quên vở
- Chưa hoàn thành bài tập
Không nhiều. Không “nặng”.
Nhưng đủ để một người mẹ lo âu mất bình tĩnh.
Khi mình nhận ra: đó là “vi phạm nội quy”, không phải “bản chất con người”
Có một khoảnh khắc rất quan trọng xảy ra trong mình.
Mình bắt đầu quan sát lại:
Những vi phạm đó thực chất là gì?
- Là những quy định của nhà trường
- Là hệ thống kỷ luật để duy trì trật tự
- Là cách tổ chức giúp một tập thể đông người vận hành
Nhưng chúng không phải là bản chất con người của con.
Con không phải là:
- Một đứa trẻ hư
- Một học sinh kém đạo đức
- Một người “có vấn đề”
Con chỉ là một đứa trẻ đang chưa theo kịp nhịp độ và khuôn khổ mới.
Khi mình tách được hành vi ra khỏi con người, mình… thở được.
Bình an không có nghĩa là im lặng hay dung túng
Có một hiểu lầm rất phổ biến:
“Hiểu con rồi thì thôi, bỏ qua hết.”
Không.
Bình an không đồng nghĩa với buông xuôi.
Mình không im lặng.
Mình không làm ngơ.
Mình cũng không đổ lỗi cho con.
Mình đổi cách phản hồi.
Cách mình trò chuyện với con sau mỗi “lỗi”
Thay vì hỏi dồn:
“Tại sao con lại như thế?”
“Con có biết mình sai không?”
Mình hỏi:
- “Con kể lại chuyện xảy ra theo cách con thấy nhé.”
- “Lúc đó con nghĩ gì?”
- “Con thấy điều gì là ổn, điều gì là chưa ổn?”
Để con tự nhìn lại câu chuyện.
Sau đó, mình nói rất rõ:
- Ở nhà trường, có nội quy cần được tôn trọng
- Ở gia đình, cũng có nguyên tắc gia đình
- Mẹ tôn trọng con → con học cách tôn trọng tập thể
Không mắng.
Không gắn nhãn.
Không quy kết.
Chỉ đặt con vào vai một người đang sống trong tổ chức.
Và con hiểu.
Không phải hiểu ngay.
Mà hiểu dần, từng chút một.
Bài học lớn nhất của mình: đừng để người khác định nghĩa con mình
Qua thời gian, mình rút ra một bài học rất sâu:
Không phải mọi nhận xét, đánh giá từ bên ngoài đều là sự thật về con người mình hay con mình.
Có những nhận xét:
- Chỉ phản ánh hệ thống
- Chỉ phản ánh góc nhìn một chiều.
Nếu mình phản ứng ngay, mình dễ:
- Nhận trách nhiệm không thuộc về mình
- Trút áp lực đó lên con
- Làm tổn thương mối quan hệ mẹ – con
Nên mình học cách:
- Tiếp nhận thông tin tỉnh thức
- Không phản ứng ngay
- Cho mình thời gian suy ngẫm
Việc của thầy cô, việc của bố mẹ
Mình cũng nhận ra một ranh giới rất quan trọng:
- Giáo dục ở trường là trách nhiệm của thầy cô
- Nuôi dưỡng nhân cách và nội lực là trách nhiệm của gia đình
Con chưa tập trung?
- Có thể nội dung học chưa đủ hấp dẫn
- Có thể con đã biết rồi
- Có thể cách truyền đạt chưa chạm
Mình không nhận hết trách nhiệm đó về mình
Và càng không đổ lên con bằng la mắng, đay nghiến.
Mình chỉ dạy con một điều cốt lõi:
Tôn trọng kỷ luật không phải vì sợ, mà vì mình đang sống cùng người khác.
Vậy thôi.
Một đứa trẻ có vùng tối và rất nhiều vùng sáng
Khi mình nhìn con bằng con mắt đó, mình thấy lại:
- Một đứa trẻ có năng lượng
- Có thế mạnh thể chất
- Có cảm xúc
- Có cá tính
Những “lỗi” kia không xóa được vùng sáng trong con.
Và cũng không định nghĩa con là ai.
Lời nhắn của Mẹ Đốp
Nếu bạn cũng đang nhận những tin nhắn khiến tim mình thót lại,
hãy thử hỏi chính mình:
- Mình đang phản ứng với hành vi, hay đánh giá con người con?
- Mình đang dạy con sợ lỗi, hay hiểu kỷ luật?
- Mình đang bảo vệ con… hay bảo vệ nỗi lo của mình?
Đôi khi, chỉ cần tách một điều ra khỏi bản chất con người,
mọi thứ đã nhẹ đi rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
1. Con hay vi phạm nội quy trường có phải do con hư không?
Không. Phần lớn là con chưa thích nghi với hệ thống kỷ luật mới hoặc cách tổ chức học tập.
2. Có nên bỏ qua lỗi nhỏ của con?
Không bỏ qua, nhưng xử lý bằng đối thoại và hướng dẫn, không bằng phán xét.
3. Làm sao để không bị áp lực bởi đánh giá của người khác?
Học cách tiếp nhận thông tin tỉnh thức, tách hành vi khỏi con người và không phản ứng vội vàng.
4. Bố mẹ cần làm gì khi nhận phản hồi tiêu cực từ trường?
Lắng nghe, suy ngẫm, trò chuyện với con và xác định rõ ranh giới trách nhiệm.